Harya Suman Cidra

            Sengkuni kang nalika isih mudha nduweni jeneng Harya Suman kuwi sejatine kalebu pangeran saka negara Plasajenar. Dheweke isih kapernah adhine Raja Plasajenar sing jenenge Prabu Gendara. Prabu Gendara dhewe kalebu salah sawijine raja kang seda nalika kepingin ngleboni sayembarane Dewi Kunthi Talibrata. Ngerteni yen kakange seda, Harya Suman banjur nedya males ukum marang Pandhu Dewanata, sawijine pangeran saka Ngastina kang kasil mboyong Dewi Kunthi. Nalika tandhing klawan Raden Pandhu, jebul Harya suman kasoran ing jurit. Mula dheweke banjur ngaturake Mbakyune, Dewi Gendari, marang Raden Pandhu minangka tandha pisungsung.

            Dumununge Harya Suman ing Ngastina kuwi mula bukane jalaran dheweke ngetutake Mbakyune, Dewi Gendari. Putri saka Plasajenar kuwi dipek bojo dening Raden Dhestharastra, kakange Raden Pandhu Dewanata. Harya Suman lan Dewi Gendari rumangsa serik atine marang Raden Pandhu. Jalaran sejatine Dewi Gendari kuwi kepingin digarwa dening Raden Pandhu, dudu Raden Dhestharastra. Nganti wusanane Dewi Gendari ngucapake sumpah yen mbesuk anak turune Gendari lan anak turune Pandhu ora bakal bisa akur.

            Raden Pandhu wusanane kagungan putra cacah 3 saka Dewi Kunthi lan 2 saka Dewi Madrim. Dene Dewi Gendari nduwe Putra cacahe 100. Kekarone nuli sinebut para Pandhawa lan para Kurawa. Apa kang dadi sumpahe Gendari mau jebul kaleksanan temenan. Kacarita, para Pandhawa lan Kurawa tansah memungsuhan. Wiwit cilik nganti tumekane dewasa, kekarone tansah beda kekarepan ing samubarange.

            Raden Harya Suman ngrumangsani yen ponakan-ponakane kuwi dudu anake ratu. Mula mokal yen ta mbesuke bisa mukti wibawa, dadi raja ing Praja Ngastina. Suman banjur nduweni tekad, dheweke kudu bisa muktekake ponakan-ponakane. Raden Harya Suman banjur nglilakake kalungguhan raja ing Plasajenar lan masrahake kalungguhan raja Plasajenar marang adhi-adhine. Dheweke tetep kepingin nerusake anggone ngabdi ing Praja Ngastina, supaya bisa golek cara kanggo muktekake para Kurawa.

            Gegayuhane Suman kuwi saya suwe sansaya gedhe. Sithik mbaka sithik dheweke wiwit ngleksanakake apa kang dadi rencanane. Amrih para kurawa bisa dadi raja ing Ngastina, tamtu wae Prabu Pandhu lan anak turune kudu disingkirake. Kanggo nyingkirake Prabu Pandhu, Suman banjur nganakake reka daya. Prabu Pandhu arep diadu karo muride dhewe kang wujud raseksa, yaiku ratu Pringgandani Prabu Kala Tremboko.

            Sekawit Prabu Kala Tremboko arep ngaturi layang undangan marang gurune, Prabu Pandhu. Sadurunge layang kuwi diwaca dening Prabu Pandhu, Suman njupuk layang kuwi lan ngowahi isine layang. Sing sekawit isine layang undangan, diowahi dadi layang panantang. Prabu Pandhu banjur ngutus marang Patihe, yaiku Raden Gandamana supaya golek sisik melik ngenani layange Prabu Tremboko kang ora kaya sabene. Patih Gandamana diutus menyang Pringgandani saperlu nakokake bab layang kuwi marang Prabu Tremboko.

            Nalika Patih Gandamana wis tumeka ing tapel wates praja Ngastina lan Pringgandani, dumadakan wis dumadi paprangan luwih dhisik. Paprangan dumadi antarane wadya bala Ngastina kang dipimpin dening para Kurawa lumawan para wadya Pringgandani. Enggal-enggal Patih Gandamana weneh pambiyantu marang para wadya pimpinane Kurawa kang katon kuwalahen ngadhepi kridhane wadya Pringgandani. Nalika Patih Gandamana lumebu ing papan paprangan, Harya Suman Banjur mrintahake marang para Kurawa supaya mundur. Ninggalake Gandamana kang dhewekan ngadhepi wadya Pringgandani pimpinane Raden Harimba.

            Raden Gandamana kang kondhang sekti mandraguna, nyatane kasil ngundurake wadya bala Pringgandani. Raden Harimba sadulur-dulure kapeksa mundur saka papan paprangan. Ing tengah-tengah kedadeyan kuwi, dumadakan Harya Suman nemoni Raden Harimba. Harya Suman kandha yen sejatine Prabu Pandhu ora gelem perang, nanging sing meksa perang kuwi Gandamana. Mula Raden Harimba kudu bisa mateni Gandamana. Mula saka kuwi, Suman banjur ngandhani Harimba ngenani carane mateni Gandamana.

            Jumbuh klawan pamrayogane Harya Suman, Raden Harimba lan para wadya banjur nggawe luweng. Gandamana dipanas-panasi atine kanthi cara ditantang gelut. Nalika Gandamana nyedhak ing luweng, dheweke dijongkrokna nganti lumebu ing luweng. Sawise kuwi wadya Pringgandani enggal ngubur Gandamana kanthi cara nguncalake watu-watu gedhe ing luweng kasebut.

            Harya Suman bungah, jalaran salah siji pepalange wis klakon mati. Dheweke banjur weneh palapuran marang prabu Pandhu yen Patih Gandamana wis seda. Prabu Pandhu rumangsa susah atine, merga kelangan patih kang banget dipercaya. Ing tengah-tengah swasana susah lan nyedhaki paprangan, Prabu Pandhu banjur weneh kapercayan marang Suman, supaya nggenteni kalungguhane Gandamana.

            Sawetra iku, Raden Yama Widura sing ngerteni kedadeyan gandamana lumebu luweng, banjur enggal enggal aweh pitulungan. Dheweke enggal-enggal ngetokake Gandamana saka luweng kasebut. Jebule nadyan wis dibregi watu-watu gedhe, Gandamana tetep isih urip. Yama Widura banjur nyritakake kedadeyan sing dingerteni marang Gandamana. Dheweke cerita yen Harya Suman sing ngrenah marang patine Gandamana. Gandamana katon nesu banget. Dheweke enggal oncat saka papan kono saperlu nggoleki Harya Suman.

            Ing praja Ngastina, Harya Suman katon seneng banget jalaran kekarepane wis kasembadan. Dheweke glelang-gleleng sinambi mlaku-mlaku ing taman kepatihan Praja Ngastina. Dumadakan, Gandamana teka ing papan kono. Enggal wae Harya Suman dicandhak lan diajar entek-entekan. Harya Suman disadhuk, disotho, lan dipulasara. Tangane dicoklek, nganti Suman mbengok banter. Sikile dicoklek nganti Suman sambat ngaruwara. Gandamana nguntabake kanepsone kaya dene macan sing kepethuk mangsane.

            Tumindake Gandamana kuwi dingerteni dening Prabu Pandhu, Adipati Dhestharastra lan Dewi Gendari. Dewi Gendari enggal mbengok lan nangis banter sawise ngaweruhi kahanan adhine sing dipulasara dening Gandamana. Dewi Gendari banjur njaluk marang Prabu Pandhu supaya Gandamana diwenehi ukuman, jalaran wis tumindak sawenang-wenang. Prabu Pandhu sing mung ngerteni anggone Gandamana ngajar Harya Suman, banjur menehi pidana marang Gandamana. Gandamana ditundhung saka Ngastina lan ora dikeparengake dumunung ing Ngastina maneh.

Gandamana susah atine. Sanadyan dheweke ngerti yen ora luput, nanging dheweke mung bisa ngestokake dhawuhe Sang Nata kang uga gurune kuwi. Gandamana banjur enggal oncat saka Praja Ngastina. Lungane Gandamana ngepasi karo tekane Raden Yama Widura ing papan kono. Raden Yamawidura banjur ngluputake marang Prabu Pandhu. Prabu Pandhu nesu lan takon geneya Widura kandha kaya ngono. Enggal wae Widura nyritakake kedadeyan sing satemene marang Pandhu. Ngerteni cerita sing satemen saka Widura, Prabu Pandhu banjur getun banget. Dheweke getun wis midana marang wong sing ora luput.

Dina gumanti, minggu gumanti. Raden Harya Suman sing sekawit bagus praupane lan gagah pidegsa dedeg piadege, saiki dadi cacat. Tangane cekre, sikile dhingklang, lan praupane dadi perot. Dheweke malih dadi ala rupane merga saka gunaman utawa unine dhewe. Mula, wiwit dina kuwi dheweke uga diarani Sengkuni. Sanadyan wis malih ala rupane, dheweke ora getun. Dheweke rada lega atine jalaran wis klakon nyingkrihake salah siji pawongan kang dinaggep bisa dadi pepalang marang gegayuhane.

(RPS)